Từ năm 2026, chính sách Thuế Tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) tại Việt Nam chính thức bước sang giai đoạn mới khi Quốc hội ban hành Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt số 66/2025/QH15, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026. Cùng với đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 360/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành luật và Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 158/2025/TT-BTC hướng dẫn hồ sơ, thủ tục thực hiện. Ba văn bản này tạo thành hệ thống pháp lý thống nhất về thuế TTĐB áp dụng trên phạm vi toàn quốc.
Thuế Tiêu thụ đặc biệt là loại thuế gián thu đánh vào một số hàng hóa và dịch vụ mang tính đặc thù theo quy định của Luật Thuế TTĐB. Mục tiêu của sắc thuế này không chỉ nhằm tăng nguồn thu ngân sách nhà nước mà còn điều tiết hành vi tiêu dùng xã hội, hạn chế việc sử dụng các sản phẩm ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng hoặc môi trường. Người tiêu dùng là đối tượng chịu thuế cuối cùng thông qua giá hàng hóa, trong khi doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu hoặc kinh doanh dịch vụ chịu trách nhiệm kê khai và nộp thuế cho Nhà nước.
Theo quy định của Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt số 66/2025/QH15, các nhóm hàng hóa chịu thuế TTĐB tiếp tục bao gồm thuốc lá, rượu, bia, xe ô tô, xăng, điều hòa công suất lớn và một số hàng hóa có tính chất xa xỉ. Bên cạnh đó, nhiều loại hình dịch vụ như kinh doanh karaoke, casino, đặt cược, kinh doanh sân golf và vũ trường vẫn thuộc diện chịu thuế nhằm kiểm soát tiêu dùng đối với các dịch vụ đặc thù. Danh mục chi tiết và phạm vi áp dụng được hướng dẫn cụ thể tại Nghị định số 360/2025/NĐ-CP.
Về người nộp thuế, pháp luật xác định rõ doanh nghiệp sản xuất hàng hóa chịu thuế, doanh nghiệp nhập khẩu và tổ chức kinh doanh dịch vụ chịu thuế là các chủ thể có nghĩa vụ kê khai và nộp thuế TTĐB. Thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế được hướng dẫn chi tiết tại Thông tư số 158/2025/TT-BTC, tùy thuộc vào từng hoạt động như bán hàng trong nước, xuất khẩu hoặc nhập khẩu hàng hóa.
Căn cứ tính thuế tiêu thụ đặc biệt được xác định theo nguyên tắc chung là lấy giá tính thuế nhân với thuế suất. Giá tính thuế là giá bán chưa có thuế giá trị gia tăng và phải phản ánh đúng giá giao dịch thực tế. Một điểm đáng chú ý của hệ thống pháp luật mới là việc siết chặt quy định xác định giá tính thuế nhằm ngăn chặn tình trạng chuyển giá hoặc giảm giá bán nội bộ để làm giảm nghĩa vụ thuế. Nghị định số 360/2025/NĐ-CP đã bổ sung nhiều quy định cụ thể để cơ quan thuế có cơ sở kiểm soát hiệu quả hơn.
Bên cạnh quy định về tính thuế, Thông tư số 158/2025/TT-BTC tập trung hướng dẫn hồ sơ xác định các trường hợp không chịu thuế và hoàn thuế tiêu thụ đặc biệt. Các trường hợp không chịu thuế phổ biến bao gồm hàng hóa xuất khẩu, hàng gia công xuất khẩu hoặc các trường hợp đặc thù theo quy định pháp luật. Doanh nghiệp phải chuẩn bị đầy đủ chứng từ chứng minh để được áp dụng chính sách miễn hoặc hoàn thuế, nếu hồ sơ không đáp ứng yêu cầu có thể dẫn đến truy thu và xử phạt vi phạm hành chính về thuế.
Chính sách thuế TTĐB mới cho thấy xu hướng quản lý thuế ngày càng chặt chẽ và minh bạch hơn. Nhà nước tăng cường kiểm soát giá tính thuế, chuẩn hóa hồ sơ miễn thuế và hoàn thuế, đồng thời hướng chính sách thuế đến mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp cần chủ động rà soát hoạt động kinh doanh, cấu trúc phân phối hàng hóa cũng như quy trình kê khai thuế để phù hợp với quy định mới.
Trước thời điểm áp dụng từ ngày 01/01/2026, doanh nghiệp nên thực hiện việc cập nhật quy trình kế toán thuế, kiểm tra lại hồ sơ chứng từ liên quan đến hàng hóa chịu thuế tiêu thụ đặc biệt và đào tạo nhân sự phụ trách thuế theo hướng dẫn tại Thông tư số 158/2025/TT-BTC. Việc chuẩn bị sớm sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro khi cơ quan thuế thực hiện thanh tra hoặc kiểm tra trong giai đoạn chính sách mới đi vào thực tiễn.
Có thể thấy, việc ban hành Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt số 66/2025/QH15 cùng Nghị định số 360/2025/NĐ-CP và Thông tư số 158/2025/TT-BTC đã hình thành khung pháp lý đầy đủ cho việc quản lý thuế tiêu thụ đặc biệt từ năm 2026. Doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân kinh doanh cần nghiên cứu đồng bộ cả ba cấp văn bản để bảo đảm tuân thủ pháp luật, hạn chế rủi ro thuế và nâng cao hiệu quả quản trị tài chính trong giai đoạn mới.
-cr-220x145.png)
